«عدالت پیشرفتی» ایده‌ای برای پیوند عدالت و پیشرفت اجتماعی
به گزارش روابط‌عمومی دانشگاه تهران، پژوهشی جدید از دکتر صادق واعظ‌زاده، استاد دانشگاه تهران، با عنوان «ایده عدالت پیشرفتی» در فصلنامه علمی سیاست (Politics Quarterly) وابسته به دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران منتشر شد.
این پژوهش با بررسی مهم‌ترین نظریه‌های عدالت و پیشرفت، به این پرسش اساسی می‌پردازد که آیا می‌توان عدالت و پیشرفت را به عنوان دو هدف اجتماعی در یک چارچوب نظری واحد تبیین کرد. بر اساس یافته‌های این مطالعه، نظریه‌های رایج عدالت، عمدتاً بر رفع محرومیت‌ها و برابری خصوصیات افراد تأکید دارند، در حالی که نظریه‌های پیشرفت بیشتر بر ارتقای توانمندی‌ها و دستاوردهای افراد و جوامع متمرکز هستند و کمتر به عدالت به عنوان یک هدف مستقل توجه کرده‌اند.
دکتر واعظ‌زاده در این پژوهش، مفهوم «انصاف محتوایی» را به عنوان زیربنای عدالت مطرح می‌کند که بر مبنای آن، عدالت زمانی محقق می‌شود که جایگاه واقعی هر فرد در جامعه با جایگاه شایسته و متناسب با استعدادها و قابلیت‌های او هم‌خوانی داشته باشد. به عبارت دیگر، افراد باید فرصت آن را داشته باشند که استعدادهای خود را شکوفا کرده و در مسیر رشد و ارتقای اجتماعی قرار گیرند.
بر اساس این نظریه، تحقق عدالت به توزیع برابر امکانات محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم فراهم شدن شرایطی است که افراد بتوانند استعدادها و قابلیت‌های خود را به فعلیت رسانده و به جایگاه متناسب با ظرفیت‌هایشان دست یابند. از این منظر، عدالت و پیشرفت نه دو مفهوم مستقل، بلکه مفهومی یگانه است.
در بخش دیگری از این پژوهش، «عدالت پویا» به عنوان فرایند حرکت افراد و جامعه به سوی جایگاه مطلوب خود معرفی شده است. عدالت پویا بر ارتقای مستمر افراد از طریق آموزش، کسب مهارت، تجربه‌های اجتماعی و فراهم بودن فرصت‌های رشد تأکید دارد و پیشرفت اجتماعی را نتیجه تحقق این فرایند می‌داند.
یافته‌های این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که تحقق عدالت پیشرفتی از دوران کودکی و با شناسایی و پرورش استعدادها آغاز می‌شود و مستلزم ایجاد سازوکارهای اجتماعی و حقوقی مناسب، تضمین آزادی‌های فردی و فراهم کردن فرصت‌های برابر برای رشد و شکوفایی استعدادهاست.
نظریه عدالت پیشرفتی علاوه بر انسان‌ها، منابع و امکانات مادی و معنوی جامعه را نیز در بر می‌گیرد و معتقد است این منابع و امکانات نیز باید در مسیر شکوفایی و بهره‌برداری بهینه قرار گیرند.
گفتنی است، مقاله «ایده عدالت پیشرفتی» به قلم دکتر صادق واعظ‌زاده در جلد ۵۶، شماره نخست سال ۲۰۲۶ فصلنامه علمی سیاست وابسته به دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران منتشر شده است.
این مقاله در پیوند زیر قابل مشاهده است:
نظر شما :