انتشار نسخه‌ای ویژه از دیوان خاقانی توسط انتشارات دانشگاه تهران
به گزارش روابط عمومی دانشگاه تهران، پژوهشگر دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران موفق شد پس از سال‌ها جست‌وجو و ارزیابی نسخ خطی پراکنده، نسخه‌ای بسیار معتبر از دیوان خاقانی شروانی را در کتاب‌خانه‌ای در استانبول شناسایی و منتشر نماید.
این اثر ارزشمند که بهمن‌ماه ۱۴۰۴ به همت مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد، بر اساس بررسی‌های دقیق دکتر محمدرضا ترکی، عضو هیأت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و سیدمحسن حسینی وردنجانی، دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد به عنوان متنی یکدست و قابل اتکا معرفی شده است و می‌تواند مبنای جدیدی برای تصحیح و مطالعه اشعار این شاعر بزرگ قرن ششم باشد.
دکتر ترکی که تحقیق و بررسی این اثر را انجام داده است، گفت: «این نسخه نادر با شماره ۴۳۹ در مجموعه لالااسماعیل کتابخانه سلیمانیه استانبول نگهداری می‌شود و بر اساس بررسی‌های انجام شده، این نسخه از نظر اصالت و اعتبار، یکی از معتبرترین نسخ دیوان خاقانی شناخته شده است.»
وی افزود: «در این تحقیق، جایگاه نسخه ۴۳۹ لالااسماعیل، در میان دیگر دست‌نویس‌های دیوان خاقانی تبیین شده و با نسخه‌های معتبر و کهن موجود در کتابخانه‌های ایران و جهان، از جمله نسخه‌های مجلس، بریتیش میوزیوم، پرینستون، فاتح، توپقاپی، آستان قدس رضوی و کتابخانه ملی پاریس، مقایسه‌ای علمی صورت گرفته است.»
عضو هیأت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، نقطه قوت ممتاز این نسخه را یکدست بودن و فاقد افزوده‌ای الحاقی آن عنوان کرد و گفت: «البته تأکید ما بر این نسخه، به این معنا نیست که همۀ نگاشته‌هایش دقیق هستند؛ بلکه به نظر می‌رسد در میان دست‌نویس‌های موجود، این نسخه از همه معتبرتر بوده و خطا و سهو کمتری بدان راه یافته است.»
دکتر ترکی با اشاره به نقایص موجود در چاپ‌های پیشین دیوان خاقانی (مانند چاپ‌های عبدالرسولی و سجادی)، انتشار این نسخه را پاسخی به درخواست دیرینۀ خاقانی‌پژوهان برای دسترسی به متنی پیراسته و نزدیک به اصل عنوان کرد و افزود: «این اثر، افزون بر متن کامل دست‌نویس، شامل فهرست‌های تفصیلی و نمایه‌های متنوع (از جمله نمایه اعلام، جاینامها، اصطلاحات پزشکی، فلکی و موسیقایی، آیات و روایات، و فهرست‌های ساختاری اشعار) است که استفاده پژوهشی از کتاب را برای استادان، دانشجویان و محققان ادبیات فارسی تسهیل می‌کند.»
وی تأکید کرد که این دست‌نویس به دلیل دقت کاتب و خوانایی خط، در حال حاضر قابل‌اعتمادترین متن موجود برای پژوهش‌های آتی و تصحیح مجدد دیوان محسوب می‌شود.
گفتنی است کتاب «دیوان خاقانی شروانی: نسخه برگردان دست‌نویس شماره ۴۳۹» همراه با مقدمه‌ای مفصل در معرفی نسخه‌های خطی مهم و نمایه‌های تخصصی، در ۹۲۸ صفحه به همت مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسیده و در دسترس علاقه‌مندان و استادان زبان و ادبیات فارسی قرار گرفته است.
خاقانی شروانی (افضل‌الدین بدیل‌بن علی، متوفی ۵۸۱ قمری) از برجسته‌ترین شاعران تاریخ ادبیات فارسی است و دیوان او از متون دشوار، دقیق و محل توجه پژوهشگران، ادیبان و مصححان متون کهن به شمار می‌رود. پیچیدگی زبانی، فکری و هنری اشعار خاقانی سبب شده است که دستیابی به متنی معتبر و منقّح از دیوان او، یکی از دغدغه‌های دیرینه خاقانی پژوهان باشد. انتشار این کتاب، گامی مهم در حفظ و بازشناسی میراث مکتوب ادب فارسی و منبعی ارزشمند برای مطالعات خاقانی پژوهی و نقد و تصحیح متون کهن به شمار می‌رود.
نظر شما :