روایت‌های رسمی رسانه‌ها از جنگ ۱۲ روزه، نباید جایگزین واقعیت‌های جنگ شود / بازخوانی حمله به زندان اوین، بیمارستان‌ها و میدان تجریش، حافظه جمعی را تقویت می‌کند

به گزارش روابط عمومی دانشگاه تهران، این همایش با سخنرانی دکتر احمد نادری، عضو هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی و دکتر غلامرضا غفاری، استاد و رئیس دانشکده علوم اجتماعی آغاز شد و در قالب دو پنل تخصصی با عناوین «زمینه‌ها و پیامدهای مقاومت ایران و ایرانیان» و «جایگاه روایت ایرانی مقاومت در ترسیم آینده ایران و جهان اسلام» ادامه یافت.
دکتر احمد نادری عضو هیأت رئیسه مجلس، در این نشست ضمن طرح دوگانه تاریخ رسمی و حافظه جمعی (تاریخ مکتوب – تاریخ زنده) اظهار داشت: «در موضوع جنگ دوازده روزه، این خطر وجود دارد که در دامن روایت‌های رسمی از جنگ بیفتیم و ضرورت دارد که صداهای مختلف را از این جنگ بشنویم. اکنون این سوال مطرح است که چگونه می‌توان جنگ دوازده روزه را در قالب روایت‌های غیررسمی و حافظه‌های جمعی بازخوانی کنیم چون همواره در بازنمایی جنگ‌ها، تاریخ‌های رسمی و تاریخ نویسی‌های رسمی غلبه داشتند و برای ساخت روایت‌های مد نظر، هزینه‌های فراوانی هم صرف می‌شود».
عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی با بیان اینکه حافظه جمعی را باید بر خلاف تاریخ رسمی از پایین به بالا و برخاسته از زیست مردم تلقی کنیم، افزود: «در جنگ دوازده روزه، تمرکز اصلی روایت و بازنمایی بر روی فرماندهان شهید بوده که بسیار هم حائز اهمیت است، اما باید کل واقعیت جنگ و همه اقشار جامعه (ازجمله دانش آموزان، زنان، زندانیان و …) و تجربیات آنها به عنوان صداهای خاموش را هم مد نظر داشته باشیم تا بتوانیم یک روایت چندصدایی داشته باشیم».
عضو هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی با تأکید بر مقولات حافظه جمعی و هویت اجتماعی خاطرنشان کرد: «هویت با خاطره ارتباط مستقیمی دارد و خود خاطره هم در فضای زمان و مکان تولید و بازتولید می‌شود. ما در راستای تقویت و استحکام هویت اجتماعی، باید به سمت حافظه جمعی و خوانش روایت‌های مختلف حرکت کنیم. فضاهایی مانند بیمارستان، زندان اوین، میدان تجریش و … می‌توانند به بازتولید حافظه کمک کنند و پلی بین گذشته، حال و آینده باشند. پیشنهاد روش شناختی در رابطه با حافظه جمعی جنگ تحمیلی دوازده روزه، این است که این موضوع از طریق مردم نگاری و روایت از پایین به بالا و با بررسی خاطرات و تجربیات روزمره اقشار مختلف مردم پی گرفته شود. پروژه جمع‌آوری خاطرات مردمی کمک می‌کند تا بازتولید خاطره جمعی شکل بگیرد و از دستبرد مصون و محفوظ بماند».

در این همایش هم‌چنین، دکتر غلامرضا غفاری رئیس دانشکده علوم اجتماعی با اشاره به دشواری‌های جامعه ایرانی در تاریخ، اظهار داشت: «مقاومت، پایداری و صلابت جامعه ایران موجب مانایی و ماندگاری ایران در همه افت و خیزهای پیشین شده است که در بین آحاد جامعه، نیروهای اجتماعی و همچنین سازمان‌ها و نهادها وجود داشته است. جامعه ایران با گذشته تاریخی و تمدنی خود همواره برای بقا و ماندگاری تمام عزم و اراده خود را در میدان آورده و رشد، بالندگی و تاب‌آوری خود را حفظ و تقویت کرده است».
رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با تأکید بر اینکه امروزه با جامعه و جهانی پیچیده به عنوان یک میدان پرتغییر و پرمنازعه و پرمتلاطم مواجه هستیم، افزود: «در این وضعیت ضرورت دارد تا امر مقاومت و تاب‌آوری به عنوان یک امر اکتسابی و به مثابه یک کنش راهبردی مورد توجه جدی تری قرار بگیرد که به شکل یک کنش ترکیبی و در ساحت‌های مختلف روانی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی اهمیت دارد».
استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران با تأکید بر اهمیت و ضرورت خلق ابتکارات تازه، گفت: «در سطح اجتماعی، باید به ظرفیت‌هایی بپردازیم که ریشه آنها در خلاقیت و ابتکار است و به لحاظ تاریخی توانسته جوامع را سر پا نگه دارد. به عبارت دیگر، هرجا که ابداع و ابتکار بیشتر بوده، تاب آوری هم بیشتر بوده است. شبکه‌ها، پیوندها و تعاملات اجتماعی به عنوان ظرفیت جمعی در این سطح اهمیت پیدا می‌کنند که نیازمند زیرساخت‌های اجتماعی هستند. این زیرساخت‌ها صرفاً عینی نیستند بلکه ذهنی و شناختی هم هستند».
دکتر غلامرضا غفاری با تأکید بر اهمیت و ضرورت ظرفیت‌های نهادی که به زندگی جمعی رونق می‌دهند و امکان یکپارچگی اجتماعی و نهادی را فراهم می‌کنند، افزود: «تاب‌آوری باید به یک سیاست و خط مشی تبدیل شود که در ساحت‌های مختلف و درهم تنیده فردی و روانی، اجتماعی و نهادی آن ضرورت طرح و پیگیری دارد. در مقابل مفهوم مقاومت، مفهوم زوال و فرسایش و کم توانی است که مربوط به زمانی است که زندگی اجتماعی رونق خود را از دست می‌دهد؛ زمانی که ظرفیت‌های نهادی، اجتماعی و فردی کاهش می‌یابد و حس تعلق و مشارکت کمتر می‌شود. در ایام جنگ دوازده روزه نیز چیزی که موجب هم افزایی و یکپارچگی شد، همان عرق و تعلق ملی بود که با ایمان دینی و مذهبی درهم تنیده هستند».

پنل اول همایش تحت عنوان «زمینه‌ها و پیامدهای مقاومت ایران و ایرانیان» به دبیری دکتر سید هادی ساجدی و با سخنرانی دکتر مهدی حسین‌زاده یزدی و دکتر سید مهدی اعتمادی فرد از اعضای هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی ادامه یافت. پنل دوم نیز با عنوان «جایگاه روایت ایرانی مقاومت در ترسیم آینده ایران و جهان اسلام» به دبیری دکتر سیدمحسن ملاباشی، عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی اسلامی و با سخنرانی دکتر معز خادم حسینی، عضو هیأت علمی گروه جامعه شناسی و دکتر روح الله اسلامی، پژوهشگر مسائل اجتماعی ایران و مدرس دانشگاه برگزار شد.