در فقه شیعه، جنگ جز با هدف دفاع موجه نیست

به گزارش روابط‌عمومی دانشگاه تهران، دکتر حسین سیمایی صراف، در سخنانی در این مراسم به موضوع جنگ و صلح از منظر دین پرداخت و گفت: «در کیش مسیحیت، قدیس آگوستین معتقد بود که صلح گاهی از راه جنگ و خون‌ریزی به دست می‌آید. در نگاه اسلامی نیز، بر حسب یک قرائت مشهور، جنگ برای ترویج عقیده مشروع است و آن را جهاد ابتدایی می‌نامند. بنا بر این عقیده، می‌تو‌ان با غیرمسلمانان جنگید تا اسلام آورند یا جزیه دهند. با این برداشت، جهاد جنگی بی‌پایان است.»
وزیر علوم سپس به انتقادات واردشده به این دیدگاه پرداخت و گفت: «از یک طرف، با تسلط گفتمان حقوق بشر، اندیشمندان اسلامی توجیهاتی در راستای تطابق این گفتمان با اسلام ارائه دادند و از طرف دیگر، برخی آن را با آموزه‌های اسلامی مانند لا اکراه فی‌الدین در تناقض دانستند.»
وی در ادامه گفت: «در این زمینه، علامه طباطبایی بر آن بود که جنگ عقیدتی و مذهبی، حق نیست، اما توحید، حق بشری است و برای رسیدن به آن می‌توان جنگید. این نظریه، که شهید مطهری نیز با آن همراه بود، اگرچه گامی رو به جلو به شمار می‌آمد، منتقدانی یافت که اعتقاد داشتند حتی توحید هم با جنگ محقق نمی‌شود. بنابراین، جنگ، نه به عنوان جهاد ابتدایی و نه با هدف گسترش توحید، موجه نیست.»
دکتر سیمایی به زمینه‌های تاریخی-اجتماعی در رواج قرائت جهاد ابتدایی اشاره کرد و گفت: «متفکران اسلامی نظریه جهاد ابتدایی را در توجیه کشورگشایی خلفا به کار بردند، اما فقهای شیعه که نظر مثبتی به این کشورگشایی‌ها نداشتند جایگاهی برای جهاد ابتدایی قائل نشدند. از نظر فقه امامیه جهاد ابتدایی تنها در صورت اذن امام جایز است، پس در عصر ما ممکن و جایز نیست.»

دکتر سعیدرضا عاملی، رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، نیز در سخنانش، ابتدا به راه‌اندازی دوره دکتری صلح و حل منازعه و برنامه‌ریزی برای اجرای دوره کارشناسی ارشد این رشته در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران اشاره کرد و در ادامه گفت: «جنگ و صلح معنای صرفاً نظامی ندارد. از منظر یوهان گالتونگ، بنیانگذار رشته مطالعات صلح و منازعه، صلح منفی به معنای رسیدن به صلح پس از وقوع جنگ و صلح مثبت، به معنای رفع موانع خشونت‌آفرین در زمان صلح است. از این منظر، تعریف گسترده جنگ نیز فراتر از جنگ نظامی است و شامل منابع ناآرامی از قبیل بی‌عدالتی، گرسنگی و آلاینده‌های محیط زیستی نیز می‌شود.»

گفتنی است ششمین همایش بین‌المللی صلح و حل منازعه، از روز دوشنبه ۵ خرداد ۱۴۰۴ در تالار حنانه دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران آغاز شده است و تا ۷ خرداد ادامه خواهد داشت.